باغ دلگشا

باغ دلگشاباغ دلگشادر دهنه جنوبی تنگ سعدی و کاملا در زیر (( قلعه بندر )) باغ وسیعی واقع است که به وسیله آب قنات سعدی ( حوض ماهی ) مشروب می شود و آن را (( باغ دلگشا )) نامیده اند و تعداد زیادی درخت نارنج کهن دارد و از باغهای خوب و معروف شیراز است که مخصوصاً بواسطه کثرت و خوبی درختهای نارنج ممتاز آن شهرت و معروفیت زیادی دارد.

مرحوم حاج میرزا حسن فسائی ( حاج میرزا حسن شیرازی معروف به فسائی فرزند میرزا حسن بن میرزا محمد مجدالدین بن سید علی صدرالدین معروف به سید علی خان مؤلف کتاب مشهور (( فارسنامه ناصری)) است . فارسنامه ناصری که در دو جلد تنظیم شده یکی از کتب مهم و مفصلی است که در زمان ناصرالدین شاه قاجار راجع به تاریخ و جغرافیا و رجال فارس و شیراز تألیف شده و در سال ۱۳۱۲ ه.ق چاپ سنگی شده است.

مرحوم حاج میرزا حسن در سال ۱۲۳۷ ه.ق در فسا متولد و در سال ۱۳۱۶ ه.ق در شیراز وفات یافته و در مدرسهء منصوریه شیراز مدفون گردیده است. ) در فارس نامه ناصری راجع به این باغ چنین نوشته است :

(( ... در دامنه کوه فهندز افتاده و آب قنات فهندز که در قدیم به (( آب گازرون )) (( گازران )) مشهور بوده و اکنون به (( آب سعدی )) شهرت یافته از میان باغ جاری است .

در سال ۱۱۵۰ ه.ق از حلیه آبادی بیفتاد و حصار و عماراتش منهدم گشت و بصورت صحرا درآمد.

(( ... در سال هزار و دویست و اند ( ه.ق ) مرحوم حاج ابراهیم خان اعتمادالدوله شیرازی باغرا تعمیر بلکه احداث کرده و چون کار او بدرجه هبوط رسید ، باغ نیز روی بخرابی گذاشت . در سال ۱۲۳۶ ه.ق شاهزاده رضا قلی میرزا نایب الایاله قاجار ، باغ را تعمیر نمود و عمارتی در آن ساخت و نامش را (( فین و کلاه فرنگی )) گذاشت. بعداً عمارت و باغ از رونق بیوفتاد و آنچه چوب و در و پنجره داشت دزدیدند . در سال ۱۲۶۰ و اند مرحوم حاج قوام الملک ، میرزا علی اکبر شیرازی آنرا خرید و حصار و عمارتش را تعمیر نمود و ایوانیکه بر دو ستون سنگی و یکپارچه ببلندی پنج ذرع بیشتر است بر کلاه فرنگی بیفزود و چندین دخت نارنج در آن بکاشت . درازای این باغ ۳۵۰ ذرع و پهنای آن ۱۵۰ ذرع است. در سال ۱۳۰۲ ه.ق درختهای نارنجش که ثمر میداد معادل ۱۳۰۰ درخت است و درخت هائی که هنوز به ثمر نرسیده ۳۵۰۰ و در مغرب آن ۵۰۰ درخت نارنج است و چند اصله هم درخت خرمای شاهانی از جهرم آورده و در آن غرس نمودند. ))

 

نمایی دیگر از باغ دلگشا

مرحوم فرصت الدوله در آثار عجم راجع با این باغ چنین نگاشته است :

(( ... در پایه کوه فهندژ بستانی است دلکش . فضایش دلگشاتر از باغ ارم .

اشجار لیمو و نارنجش از هزاران فزون درختان بتاوی و ترنجش بردیف و موزون جداولش پر از گلهای رنگارنگ در وسطش عمارتی به طریق کلاه فرنگی که در میانش حوضی است و در آن آب روان است و تالاری شاهانه متصل بآن اتاقها و ایوانهای منقوشه و منازل مفروشه ساخته و پرداخته اند . حوضی بزرگ در جلو آن تالار است و در هر سوی و جوانب آبشارهای بیشمار . و آب این باغ از قنات بندر است که به (( آب سعدی )) مشهور است و در آن نخل هم بعمل می آید. ))

وضع کنونی باغ دلگشا  باغ شامل محوطه بسیار وسیعی است که در کنار (( خیابان بوستان )) که به آرامگاه سعدی منتهی میشود قرار دارد دیوارهای گلی و سر در آن به آجری تبدیل شده است از در باغ تا عمارت که در وسط باغ واقع است آب نمائی و خیابانی سیمانی احداث شده است بطور کلی از اطراف عمارت چهار خیابان احداث شده که به دیوارهای باغ منتهی می شود و طرفین برخی از این خیابانها درختهای کاج و سرو کاشته شده در بقیه باغ نارنج و گاهی نخل و گردو کاشته شده است.

عمارت باغ دلگشا

جلو عمارت حوض وسیعی است عمارت کرسی دار است و ازاره آن از سنگهای گندمک بدون نقش و نگار پوشیده شده است .

عمارت سه طبقه است و در پیشانی آن مقداری کاشیکاری معرق دارد بعضی اتاقهای آن درکهای قدیمی دارد.

در طبقه اول یک هشتی است که وسط آن حوضی با کاشی آبی درست شده سقف آن گنبدی ساده دارد که وسط آن هواکشی است اطراف هشتی چهار شاه نشین و چهار زاویه دارد و بالای آنهم چهار گوشواره است.

 

 

سایر باغ های شهر شیراز :

باغ ارم                          باغ عفیف آباد                        باغ جهان نما